29 Sep
Witamina D czyli słońce w pigułce
Napisała Redakcja
Dział Zdrowie
 
Foto: AZ TylkoStyl

 

Jesień to czas, kiedy w polskim klimacie musimy zacząć suplementację witaminą D.

Zaburzenia związane z niedoborem witaminy D są z kolei przyczyną innych problemów medycznych: nieprawidłowego rozpoznawania osteoporozy i nadczynności przytarczyc u osób z niedoborem tej witaminy oraz zaburzeń układu odpornościowego.

 

Co to jest witamina D i jakie rozwija działanie?

 

Witamina D (a ściślej jej wersja D3) to związek chemiczny o nazwie cholekalcyferol - związek steroidowy, pochodna cholesterolu. Syntetyzowana jest w skórze pod wpływem ultrafioletu. Inna wersja tej witaminy to ergokalcyferol (D2) pochodzenia roślinnego. Witamina D1 będąca składnikiem tranu okazała się mieszaniną cholekalcyferolu i lumisterolu, związku o (hydroksylacji) do 25-hydroksypochodnych a następnie 1,25-hydroksypochodnych. Ta druga przemiana odbywa się pod wpływem parathormonu (PTH). Inny tor przemian to tworzenie 24,25-hydroksypochodnych. Przemiany D3 i D2 przebiegają analogicznie, pochodne D3 cechują się nieco większą biologiczną aktywnością.

 

Aktywna postać witaminy D3, 1,25-hydrokscholekalcyferol (kalcytriol), to substancja o działaniu hormonalnym. Sprawuje funkcje regulacyjne w wielu narządach i tkankach, w szczególności:

  • zwiększa wchłanianie wapnia i fosforu w przewodzie pokarmowym.
  • pełni funkcje regulacyjne w układzie odpornościowym (immunologicznym)
  • pełni funkcje regulacyjne dla swojej własnej syntezy - tworzy pętlę ujemnego sprzężenia zwrotnego oraz wzmaga przemianę D3 w konkurencyjny metabolit 24,25-hydroksycholekalcyferol.

 

24,25-hydroksycholekalcyferol działa antyresorpcyjne - hamuje proces demineralizacji kości.

 

Dlaczego niedobór witaminy D jest powszechnym problemem?

 

W szerokości geograficznej, w której leży Polska, kąt padania promieni słonecznych w miesiącach jesienno-zimowych jest zbyt mały, nie umożliwia produkcji cholekalcyferolu w skórze. Ilość „zmagazynowanej” witaminy D3 w tkankach zazwyczaj jest niewystarczająca. Badania epidemiologiczne wykazują, że stężenie witaminy D3 lub jej metabolitów u większości dorosłych nie osiąga pożądanego poziomu.

 

Oddziaływanie niedoboru witaminy D na metabolizm kostny

 

Prawidłowa ilość witaminy D i niezaburzone procesy jej przemian są niezbędne do wchłaniania wapnia i fosforu, zapewnienia prawidłowej ilości tych pierwiastków w organizmie. Ale wapń to nie tylko składnik kości, ale przede wszystkim element procesów metabolicznych komórki i układów sygnalizacyjnych. W sytuacji niedoboru wapnia organizm poświęca kości, realizując taktykę wyboru „mniejszego zła”:

  • wzmaga wydzielanie parathormonu (PTH),
  • zmniejsza syntezę 24,25-hydroksycholekalcyferolu.

 

W efekcie dochodzi do „uwalniania” (demineralizacji) wapnia z kości. Skutkuje to nasileniem procesów osteoporozy; w młodszym wieku demineralizacja kości przebiega bez utraty elementu organicznego i określana jest mianem osteomalacji. W praktyce osteomalacja i osteoporoza często są mylone, gdyż wykrywana w badaniu densytometrycznym nieprawidłowa gęstość mineralna kości „z automatu” traktowana jest jako osteoporoza.

 

U dzieci w okresie wzrostu niedobór witaminy D i związana z tym niedostateczna mineralizacja prowadzą do zniekształcenia kośćca, czyli do krzywicy.

 

Problem z wysokim stężeniem parathormonu

 

W praktyce lekarza często spotykam pacjentów, których niepokoi podwyższone stężenie parathormonu. Zazwyczaj przyczyną tego stanu nie jest pierwotna nadczynność przytarczyc, ale właśnie niedobór witaminy D. Jej długotrwały niedobór może doprowadzić do przerostu przytarczyc i trzeciorzędowej nadczynności przytarczyc, co omówiono szczegółowo w odpowiednim rozdziale.

 

Inne niepożądane efekty niedoboru witaminy D

 

Receptory dla kalcytriolu stwierdza się nieomal we wszystkich komórkach. Jego znaczenie nie zostało do końca poznane. Nie ulega wątpliwości, że witamina D odgrywa znaczącą rolę w układzie odpornościowym, postulowane są związki jej niedoborów z:

 

  • skłonnością do infekcji,
  • poważnymi chorobami na tle autoagresji (reakcji immunologicznej przeciwko własnym tkankom), takimi jak stwardnienie rozsiane, reumatoidalne zapalenie stawów czy cukrzyca typu 1,
  • zwiększoną częstością zachorowań na nowotwory złośliwe – przede wszystkim piersi, jelita grubego, prostaty i nerek,
  • zaburzeniami gospodarki węglowodanowo-tłuszczowej - cukrzycą typu 2 i innymi zaburzeniami metabolicznymi jej towarzyszącymi,
  • zwiększoną częstością zachorowań na choroby układu sercowo-naczyniowego, takimi jak zawały serca i udary mózgu.

 

To oczywiście niepełna lista, wymieniono najbardziej znane i dotąd przebadane schorzenia wiązane z niedoborem witaminy D. Uzupełnianie witaminy D nie jest niestety cudownym środkiem zastępującym całą dotychczasową medycynę. Nie ma pełnej zgodności, czy niedobór witaminy D jest przyczyną wystąpienia wszystkich powyższych chorób, czy raczej ich następstwem.

 

Osoby chore mniej przebywają na słońcu, zażywają różne leki (mogące utrudniać wchłanianie witaminy D), często są wyniszczone chorobą, stąd niedobór może być skutkiem choroby a nie przyczyną. Bardziej szczegółowe omówienie kontrowersji związanych z witaminą D w tekście na blogu Witamina D - skończyło się jak zawsze.

 

Wykrywanie niedoboru witaminy D

 

Stężenie witaminy D3 oraz jej metabolitów (25-hydroksy i 1,25-hydroksy) można oznaczyć w surowicy krwi. Metoda oznaczenia niezmienionej witaminy D uważana jest za dość zawodną z uwagi na hydrofobowość tego związku i jego krótki czas półtrwania w surowicy. Oznaczenie 25-OH-D ma te zalety, że obejmuje metabolity D2 oraz D3 i jest względnie tanie, jednak w przypadku niektórych zaburzeń przemian witaminy D czy leczeniu niektórymi pochodnymi D3 może dać błędne informacje. Wreszcie można oznaczyć aktywną postać D3, czyli kalcytriol.

 

Które oznaczenie wybrać? Należy to skonsultować z lekarzem, gdyż – tak jak napisałem we wstępnym rozdziale zdarzają się zaburzenia aktywacji witaminy D3 i niekiedy warto oznaczyć 1.25-OH-D.

 

Suplementacja witaminy D

 

Czy należy witaminę D3 przyjmować profilaktycznie w postaci preparatów farmakologicznych? Tak! Kiedy i kto to powinien robić?

 

  • 1000 jednostek (IU) od października do kwietnia u osób unikających nasłonecznienia,
  • 1000 jednostek (IU) u wszystkich osób powyżej 65. rż. przez cały rok, gdyż zdolność produkcji cholekalcyferolu w skórze zmniejsza się wraz z wiekiem.

Takie zalecenia widnieją w moim serwisie od kilku lat, mimo iż poglądy na ten temat ciągle ewoluują, lecz niezupełnie w jednym kierunku - dlatego poniżej kilka zdań komentarza.

 

Zalecenia te dotyczą profilaktyki, czyli sytuacji, gdy osoba bez poważnych obciążeń zdrowotnych pragnie zachować optymalne stężenie witaminy D3. Przykładem jest zdrowa osoba dorosła, która wykonała w miesiącach letnich badanie stężenia 25-OH-D3 i nie wykryła niedoborów. Aby utrzymać taki stan również w miesiącach zimowych, można stosować podane powyżej profilaktyczne dawki witaminy D3.

 

Zupełnie inna sytuacja ma miejsce, gdy wykryjemy schorzenie związane z niedoborem witaminy D - na przykład krzywicę u dziecka, lub osteomalację, czy inne zaburzenia gospodarki wapniowo-fosforanowej u dorosłego. Podobny przypadek to stwierdzenie poważnego niedoboru witaminy D3 w badaniach biochemicznych. Wtedy dawkowanie witaminy D3 wchodzi w zakres leczniczy, stosuje się znacznie większe dawki pod kontrolą lekarza.

 

Decyzję o suplementacji witaminy D3 warto skonsultować z lekarzem. Szeroko cytowane aktualne stanowisko ekspertów zawiera dość odważną tezę o bezpieczeństwie stosowania witaminy D do dawki do 4000j. Znów jednak umknął niuans, że dotyczy to osób zdrowych, bez obciążających zaburzeń. Pojawiają się obecnie prace, sugerujące, że tak radykalna suplementacja w nieprzebadanej populacji może nieść ze sobą negatywne skutki zdrowotne.

 

W polskiej populacji istnieje istotny odsetek osób z drugorzędową i trzeciorzędową nadczynnością przytarczyc (właśnie z powodu długoletniego niedoboru D3), u nich niekontrolowana suplementacja wywoła wzrost stężenia wapnia w surowicy, a zatem ryzyko kamicy nerkowej, żółciowej i chorób trzustki. Stanowisko Endocrine Society jednoznacznie stwierdza, że u takich osób stężenie wapnia powinno być monitorowane. Inne powszechne zaburzenie - to genetycznie uwarunkowana zdolność do wysokiego wydzielania wapnia przez nerki. Wzrost stężenia metabolitów D3 skutkuje u tych osób zwiększonym "obrotem" (wchłanianiem i wydzielaniem) wapnia, czego efektem może być kamica nerkowa.

 

Na dodatek suplementacja bliska toksycznej wcale nie jest korzystna w zapobieganiu osteoporozie, gdyż skutkuje niskim stężeniem parathormonu, a ten hormon w fizjologicznych stężeniach ma istotne działanie kościotwórcze.

 

Polecane suplementy:

 

Aliness Witamina D3; 2000 j.m supplement diety

 

Witamina D3 (cholekalcyferol) marki Aliness pozyskiwana jest z lanoliny, będącej produktem ubocznym w procesie czyszczenia owczego runa. Skóra owiec wystawiona na działanie promieni słonecznych wytwarza 7-Dehydrocholesterol, czyli związek bazowy do produkcji witaminy D3. Nie bez powodu więc cholekalcyferol nazywany jest „słoneczną witaminą”. Ze względu na bardzo dobrą rozpuszczalność witaminy D3 w tłuszczach, jako wypełnienia kapsułki użyto naturalnego oleju z miąższu orzecha kokosowego. Dzięki temu zapewnione zostało szybkie i prawidłowe wchłanianie witaminy D3 do organizmu, a także zachowano naturalne pochodzenie całego preparatu.
 
Aliness Witamina D3 FORTE 4000 j.m. 120 kapsułek
 
Witamina D marki Aliness pochodzi z naturalnej lanoliny owczej, którą wykorzystuje się do uzyskania 7-Dehydrocholesterolu – organicznej pochodnej cholesterolu. Jest to najbardziej naturalna witamina D dostępna na rynku.
 
Aliness Witamina K2 MK-7 100 µg z Natto + D3
 
Innowacyjne połączenie, Witaminy K wraz z Witaminą D odgrywa ważną rolę w budowaniu i utrzymaniu mocnych kości. 
 
Witamina K w opatentowanej postaci VitaMK7 to jedno z nielicznych źródeł w 100% naturalnej witaminy K, bardzo dobrze przyswajalnej, przebadanej oraz o udokumentowanym działaniu zaopiniowanym przez EFSA (Europejska Agencja d.s. żywności).
 

Produkty nie mogą być stosowane jako substytut zróżnicowanej diety. Zaleca się stosowanie zróżnicowanej i zrównoważonej diety i zdrowego trybu życia. Przechowywać w temperaturze pokojowej. Chronić przed wilgocią. Przechowywać w sposób niedostępny dla małych dzieci.

 

Więcej informacji: www.aliness.pl

 

 

Źródło: PR Ekspert MedicaLine

 

Kategorie:

Dodaj komentarz